The Everlasting Righteousness (1872) is een van de meest heldere uiteenzettingen van de reformatorische leer over rechtvaardiging die ooit geschreven is. Bonar schreef het vanuit een diepe zorg voor zijn eigen tijd, een tijd van veel religieuze drukte maar weinig echte geestelijke rust.
De centrale vraag die hij stelt, is zo oud als de mens zelf: hoe kan een zondaar rechtvaardig staan voor een heilig God?
De mens zoekt het antwoord verkeerd
Het probleem is niet alleen dat de mens het antwoord niet weet, maar dat hij de vraag verkeerd stelt.
Men behandelt zonde als een ziekte of een tekortkoming, terwijl het in Gods ogen schuld is, een overtreding van Zijn eeuwige wet.
Zolang dat niet erkend wordt, zijn alle menselijke godsdiensten gedoemd te mislukken.
God is tegelijk Vader en Rechter. Zijn liefde en Zijn gerechtigheid kunnen niet tegen elkaar uitgespeeld worden. Beide moeten ten volle geëerd worden.
En dat is precies wat God gedaan heeft: Hij bracht de zaak van de zondaar in Zijn eigen rechtszaal, om haar daar op rechtvaardige wijze te beslechten.
Het principe van plaatsvervanging
De enige weg waarlangs God rechtvaardig kon vrijspreken, loopt via plaatsvervanging.
De straf van de zondaar wordt overgedragen op Eén die haar niet verdiende, maar haar vrijwillig droeg. Dit principe is geen theologische vondst, maar loopt als een rode draad door heel de Bijbel.
Abel, Abraham, het Pascha, de offerdienst van de tabernakel, alles wijst vooruit naar Christus, het Lam van God.
Bonar toont aan dat Christus deze plaatsvervangende rol al van Zijn geboorte vervulde. Zijn leven in armoede en verwerping, Zijn besnijdenis, Zijn doop, dit alles was onderdeel van het plaatsvervangende werk. Aan het kruis bereikte het werk zijn hoogtepunt. Daar stortte Gods toorn volledig op Hem neer, en klonk het: Het is volbracht.
De opstanding was de bevestiging van de Vader dat het offer aanvaard was. Maar de verzoening zelf was aan het kruis volbracht, niet daarna.
De gerechtigheid toegerekend
Wie in Christus gelooft, ontvangt Zijn gerechtigheid, niet geleidelijk en niet gedeeltelijk, maar volledig en in één keer. God rekent de volmaaktheid van Zijn Zoon toe aan de gelovige. Zo staat de zondaar voor God niet langer in zijn eigen schuld, maar in de volmaaktheid van Christus.
Bonar werkt dit uit aan de hand van tientallen Bijbelteksten. De gedachte is consistent: zoals de schuld van Adam op de mensheid rustte, zo rust de gerechtigheid van Christus op allen die in Hem geloven.
Hierin is de liefde Gods jegens ons geopenbaard, dat God Zijnen eniggeboren Zoon gezonden heeft in de wereld, opdat wij zouden leven door Hem. (1 Johannes 4:9)
En van de gelovige geldt: Gelijk Hij is, zijn ook wij in deze wereld. (1 Johannes 4:17)
Niet het geloof, maar Christus
Een veelgemaakte fout is dat gelovigen hun blik richten op de kwaliteit van hun geloof, in plaats van op de persoon en het werk van Christus. Bonar vergelijkt dit met een Israëliet die bij het brengen van zijn offer zo in beslag genomen wordt door de vraag of hij zijn handen wel goed op de kop van het dier heeft gelegd, dat hij geen troost put uit het offer zelf.
Het geloof is geen verdienste en geen werk. Het is de hand die aanneemt wat een Ander heeft gedaan. Zelfs het zwakste geloof is voldoende, want het is niet de sterkte van het geloof die redt, maar de volmaaktheid van het offer. Het gaat er niet om hoe men gelooft, maar in Wie.
Vrede en zekerheid
De vrede met God is geen gevoel dat op en neer gaat. Het is een feit, gegrond in het bloed van het kruis. Wie zijn vrede zoekt in zijn eigen ervaringen of vorderingen in de heiligheid, zal nooit rust vinden. Wie zijn vrede vindt in het voltooide werk van Christus, staat op een fundament dat niet wankelt.
Bonar keert zich met klem tegen onzekerheid over het heil als een vorm van vroomheid. God heeft verklaard dat de gelovige gerechtvaardigd is. Twijfelen aan die verklaring is geen nederigheid, maar ongeloof in Gods eigen woord. De apostel Paulus schrijft: Wij dan, gerechtvaardigd zijnde uit het geloof, hebben vrede bij God, door onzen Heere Jezus Christus. (Romeinen 5:1)
Heilig leven als vrucht
Rechtvaardiging leidt altijd tot heiliging. Maar heiliging is nooit de grondslag van de rechtvaardiging.
De gelovige leeft niet heilig om daarmee zijn aanvaarding te verdienen, maar omdat hij reeds aanvaard is. De vrees voor veroordeling is weggevallen.
Wat overblijft is liefde en dankbaarheid als drijfveer voor een heel leven.
Bonar sluit zijn boek af met een ernstige waarschuwing voor lege religie.
Echte geestelijke kracht groeit alleen bij hen die diep geworteld zijn in de gerechtigheid van God, zeker weten dat zij in Christus aangenomen zijn, en van daaruit leven.
Want er is geen verdoemenis voor degenen, die in Christus Jezus zijn. (Romeinen 8:1)